پنحْم باب

 "كه مونإ ته وسله په لاس راشى نو د جنكگ پله به په بله واؤوو."

په 1941 كال كشگى د روزديلتگ په نوم د چرچل پيغام

د سى اّئى اى رول (كردار)

تل به د شپى په تياره كشگى يوه الوتكه د اسلام اّباد په هوائى أكگر راكوزيده. جنرال اختر او د سى ائى اى موْظف مامورين به عموماً د لمر پريوتو وروسته يا د راختو نه مخكى د پاكستان د هوائى قواو په چكلاله مركز كشگى دديگ الوتكى هركلى ته راوتل، دا تور رنكگه الوتكه سى 141 ستار لفتگر نوميدله. خگنكگه به چى دا الوتكه د اسلام اّباد په هوائى أكگر راكوزه شوه د پاكستان هوائى قواو يو موتگر به د چكلاله مركز يويگ كگوشگى ته رهبرى كؤه. د امريكى د سفارت كاركوونكى به د الوتكى د راتلو يا تللو پر وخت موجود نه وو، زياتره وخت به په داسى شپه د امريكى په سفارت كشگى د شپى ميلمستيا ترتيبات نيول شوي وو ترخگو د سفارتكارو پام بليگ خوا ته واوؤى او د الوتكى د راتلو او يا د هغى د مسافرو په هكله شكمن نه شى. كه خگه هم د كنترول تارونو به دا الوتكه رهبرى كيده خو د هوائى قواو مامورين به موجود نه وو. دديگ الوتكى تگول مسافرين د تالاشى او كستم د روايتى چارچلند نه مستثنى وو حتى چى د مسافرينو سامان به هم امريكائيانو پخپله شگكته پورته كولو.

ديگ الوتكى له واشنكگتگن نه لس زره ميله واتگن بى له ودريدو طى كولو. البته په لاره كشگى به اروپا يا منحْنى ختيحْ كشگى يى په كومه امريكائى اأه كى د يو سى لس الوتكى نه په فضا كى تيل ترلاسه كول. دديگ الوتكى تگول مامورين او مسافرين په شخصى جامو كشگى وو. په الوتكه د امريكى د هوايى قواو د نشان پرته بله هيخگ د پيژندلو نخشگه نه وه. دديگ الوتكى دنننى برخه په يو ستر مخابراتى مركز او هوتگل تبديله شوى وه. د الوتكى په مخكينة برخه كشگى د وى ائى پى د ناستى، ولاؤى، خوب، غسل كولو او كار كولو هغه تگول لوازمات موجود وو چى په يو شگه هوتگل كشگى تصور كيداى شى. د الوتكى وروستة برخه په جديدترين مخابراتى نظام سمبال وه چى له واشنكگتگن يا د نؤة د كوم بل هيواد سره "محفوظى" خبرى اترى وكؤاى شى. دى الوتكى به جديدترين رادار او نور الات درلودل، الوتكى ته راتلونكى هر ميزائيل يى په هوا كشگى ماتولاى شو، په حْمكه 24 ساعته په ديگ الوتكى امريكائى مامورينو خگوكيدارى كوله. له الوتكى نه بهر زمونإ وسله والو پوحْيانو پهره كوله. غير متعلق شخص ته اجازت نه وْ چى الوتكى ته نژديگ يا ورننوحْى. د الوتكى په ودريدو سره يو خگو موتگرى په أير كم رفتار په يوه ليكه د الوتكى ترخگنكگه ودريدلى، د ائى _ ايس _ ائى يو موتگر پر هغو لارو خگارنه كوله په كومو به چى ميلمانه تيريدل. په شكمنو سيمو كشگى به زمونإ كسان په شخصى جامو كشگى ولاؤ وو. له تگولو نه وؤاندى به د ائى _ ايس _ ائى موتگر، ورپسى د امريكائى ساتندويانو، هغى پسى د وى ائى پى د ساتندويانو او ورپسى نورى موتگرى ويگ. له تگولو نه وؤاندى به يو سپين إيرى لوؤ دنكگ سؤى راشگكاره كيده چى حْينو خلكو پرى د كمونيزم د دشگمنى له امله د (Cyclon) نوم ايشگى وْ. حْينو خلكو پريگ د "اّواره كگرد" نوم ايشگى وْ حْكه چى دا سؤى زياتره وخت د نؤة د بيلابيلو هيوادونو په دوره تيروي، او د خپلو هغو تگولو "ستيشنونو" (اأو) معاينه كوى چى په تگوله نؤة كشگى تيت دي. دا د نؤة د تگولو نه د ستر حْواكمن هيواد د پتگى ايجنسى مشر وْ، "وليم كيسى" په تگولو پتگو معاملو كشگى د امريكى د جمهور رئيس ريكگن مشاور وْ، د سى اّئى اى رئيس او د امريكى د تگولو پتگو ادارو منشى هم وْ، دى به د دوه ورحْو په دوره پاكستان ته راتلو، ترخگو له جنرال اختر سره د افغانستان په هكله خبريگ اتريگ وكؤى. كله ناكله به يى شگحْه يا لور هم ورسره وه، خو د سى اّئى اى د لرى ختيحْ او د افغانستان د خگانكگى مشر بى يى تل له حْان سره راوستو، دا چى دا سؤى اوس هم دنده ترسره كوى، نو د شگاغلى "A" په نوم به يى وپيژنو د شگاغلى "اى" تؤون د امريكى د سپيشل سروسز يعنى كمانأو سره وْ چى همدغه حْاى كشگى نوموؤى د خپلى حْوانة لوؤ رتبه افسر وْ چى په پوحْى معاملو او د افغانستان له حالاتو نه خبر وْ، ده أير كلونه په پاكستان، هندوستان او افغانستان كشگى هم تير كؤى دي په اردو، پشگتو او درى ژبو خبرى هم كولاى شى، د پوحْى بصيرت او اهليت له مخى مونإ تگولو ورته په أير درنشگت كتل.

د تلونكى 48 ساعتو نه د ميلمنو حفاظت زمونإ له پاره يو د سر درد وْ. دده د حفاظتى تگيم دوه غؤي به خگو ورحْى مخكشگى له ده نه راتلل او تگولى هغه لارى چى دا ميلمه به پريگ تيريده معاينه كوليگ، په مخابره به يى له بيلو بيلو سيمو نه خپل سفارتخانى سره "ارتباط" ازمائيلو، د شگاغلى كيسى له راتلو نه خگو ورحْى وؤاندى دديگ حْاى د سى اّئى اى په كاركوونكو ويره خوره وه. هغوى به په أيره بده توكگه وإى تإى او ستؤى ستومانه كگرحْيدل. خگنكگه به چى د كيسى الوتكه هوا ته والوته نو د دوى په خگيرو به د خندا او خوشحالة نخشگى راشگكاره شوى، هغوى به په ستركگو ستركگو كشگى زمونإ په مخكشگى يو بل ته مباركي وركوله. د كيسى راتكگ پتگول اسان كار نه وْ، دديگ له پاره به يو منظم پلان جوؤيده. أير خلك به په حفاظتى چارو كشگى بوخت وو به خبرو اترو او ليكنو كشگى به مو كيسى د شگاغلى بليك (Mr. Black) په نامه يادولو.

دده د راتكگ په سبا به د اّئى _ ايس _ اّئى په كنفرانس كوتگه كشگى مونإ تگول يو بل ته مخامخ كشگيناستو، د كيسى شگى او كينگى خواته د امريكى سفير او شگاغلى "A" كشگيناسته او ورسره په نورو خگوكيو به امريكائى تجربه كار (Analysts) او دلته هستوكگن د سى اّئى اى كاركوونكو كشگيناستل. كيسى ته مخامخ جنرال اختر كشگيناسته او د هغه شگى او كينگى خواته زه او زمونإ ستر تجربه كار وو. په نورو خگوكيو زمونإ تجربه كار او زما د ادارى يو افسر كشگيناستل. زما ستركگى به تل كيسى خواته ويگ، د أيرى ستؤيا نه خوبوؤى شگكاريده. تجربه كار په روانة سره خبرى كولى، خو خگنكگه چى به يى يوه حْانكگؤى خبره وكؤه نو كيسى به يو دم هوشگيار او ويشگ شو، كيسى راته أير معامله پوه، هوشگيار او زؤور شگكاره شو. د كمونيزم پر ضد د هغه فكر ظالمانه او جابرانه وْ. له كمونيزم سره يى أيره سخته كينه وه، روسانو ته يى په كركه او د حقارت په ستركگه كتل. د زياترو امريكائيانو په خگير دده هم دا خيال وْ چى په افغانستان كشگى له روسانو نه د ويتنام بدله اخستلاى شي، دده وينا وه چى روسانو چى د امريكى پر ضد د ويتنام مرسته وكؤه نو اوس به يى قيمت په خپلو وينو پوره كوي. هغه په ديگ خبره هم باور درلود چى "په جنكگ او مينه كشگى هرخگه روا دى" د كگتگى له پاره د هيخگ ضربى او چال نه نه وارخطا كيده په كار و بارى ژوند كشگى كيسى په نيويارك كشگى لكونه أالره د خپل كاروبارى پرمختكگ او د جوارة د شپإم حس له امله وكگتگل. دا هرخگه اوس د هغه د كردار برخه كگرحْيدلى وه. غتگ غتگ خطرونه يى په خندا او خوشحالى قبولول.

د افغان جهاد په هكله كه د هغه كگتگى او وجوهات هرخگه چى وو خو دوه ورحْنى راتكگ يى زمونإ له پاره كگتگور او مرستندوى وْ د افغان جهاد له پاره مى د هغه "نه" ويل هيخگكله نه دى اوريدلى، كه د ملكگرو نه به يى كوم يو د بحث كولو هخگه وكؤه نو كيسى به هغه غلى كؤ او ويل به يى چى "جنرال اختر په ديگ شگه پوهيإى چى خگه ورته پكار دى او خگه بايد وكؤي." په ذاتى توكگه زه د كيسى د خوبيو ستايونكى وم، دا حْكه چى هغه په افغانستان كشگى د روسانو د ماتى پلوى وْ.

زما د معلوماتو سره سم د كيسى اؤيكى له سياست پوهانو سره شگى نه ويگ، هغه د يويگ داسيگ اداريگ مشر وْ چى د خگو كلونو راهيسى دده په مشرة كشگى په أيرى تيزة سره خوره شوى وه، په 1987 كال كشگى ددى ادارى سرمايه (30 مليونه) أالرو ته رسيدلى وه، چى له 1980 كال نه په سلو كى 200 زياته وه. جمهور رئيس ريكگن نه يواحْى په افغانستان كشگى د مجاهدينو مرسته كوله بلكى په انكگولا او نيكاراكگوا كشگى يى هم چريكى ألو ته مرستى وركوليگ. د وخت په تيريدو سره د كيسى د حْواك او اغيزيگ دائريگ د نؤة أيرى سيمى په خپله غيإه كشگى نيوليگ ويگ، چى له دى امله زياتره سياست پوهانو له ده سره كينه درلوده. دده رويه هم له سياست پوهانو سره تر أيره حده له غروره أكه وه. هغه دا نه غوشگتل چى دده د پتگو كارونو په كانكگريس هوا قدرى هم ولكگى. دا حْكه چى ده د كانكگريس پر غؤو باور نه درلوده خو ددى برعكس كانكگرس د سى اّئى اى په هره معامله كشگى لاس وهنه كوله او د هغه په تگولو پتگو پروكگرامونو يى حْان پوهول خپل قانونى حق كگنگلو ترخگو چى ممكن وو او د قانون په چوكاتگ كشگى كيسى هخگه كوله چى كانكگريس دده له پتگو پروكگرامونو نه خبر نه شى، يواحْى دومره به يى ويل خگومره به چى ترينه پوشگتنه وشوه، ظابطو، قاعدو او قانون ته اعتنا نه كول او دا هرخگه په خپل حق كشگى د استعمالولو په چل شگه پوهيده. ماته ياد دى يوحْل Sniper Rifle د حْنأ په وجگه شگودلو سره دده د ادارى يو افسر د قانون حواله وركؤه او وى ويل چى دا وسله د تروريستة په شمير كشگى راحْى نو د كانكگريس له منظورة پرته يى مجاهدينو ته نشو وركولاى، دديگ په اوريدلو سره د كيسى د صبر پيمانه أكه شوه او په يوه چيغه يى وويل: "جهنم ته ديگ لاؤ شى كانكگريس او د هغه قانون، مونإ جنكگيإو." كيسى زمونإ ملكگرى وْ او دده ملكگرتيا د جگهاد لپاره أيره كگتگوره وه.

نوى نوى اختراعات، وؤانديزونه او پلانونه په تيره بيا د جيمز بانأ د 7 د عملياتو طريقى أيرى خوشگيدلى، هغه په خپله هم په دويم نؤة وال جنكگ كشگى د نازيانو پر ضد په داسى عملياتو كشگى مصروف وْ، اوس خگلويشگت كاله وروسته د نازيانو حْاى روسانو نيولى وْ. دى او شگاغلى "A" په سى ائى اى كشگى پخوانى غؤى وو، چى په پوحْى چارو كشگى ورسره خبريگ كيداى شوى. دا دواؤه په اقدامى تزويراتو (Operational Strategy) پوهيدل، دواؤه د مجاهدينو په مسايلو او ستونزو خبر وو او دواؤه په ديگ أير شگه پوهيدل چى چريكى جنكگ خگنكگه كيداى شى.

خگنكگه به چى كيسى په پتگه راتلو داسى به د تلو په وخت كشگى هم په تورو تيارو كشگى ورك شو، زما په فكر له ديگ حْايه سعودى عربستان ته تلو او د شهزاده تركى الفيصل سره ئيگ خبرى كولى، چى د سعودى د استخباراتى ادارى مشر وْ، ترخگو سعودى حكومت نه د راتلونكي كال مالى مرسته وغواؤى. دده له تلو سره به زمونإ حفاظتى ذمه واري پوره شويگ، خو د افغان دوستة له امله به دده په تلو خفه كيدم.

په امريكه كشگى هغه د افغانستان د تگولو نه ستر او حْواكمن انأيوال وْ. چى د مجاهدينو د خوبيو او نيمكگؤتياوْ نه شگه خبر وْ. تل به يى زموإ رايو، پلانونو او ضرورتونو ته په درنه ستركگه كتل او زمونإ په مشورو ييگ عمل كولو، هغه په دى هم أير شگه پوهيده چى مونإ په افغانستان كشگى خگه كولاى او خگه نشو كولاى، كاشكيگ دده لاس لانديگ هم دده په خگير وى نو مونإ به په افغانستان كشگى د لكونو أالرو د بيگ حْايه خرخگ او د قيمتى حْانونو له زيانه بچ پاتى شواى واى.

له كيسى سره زما لمؤنة ليدنه كتنه په كال 1984 كشگى وشوه. له ديگ وروسته مو هم سره أير ليدلي دى، د افغان جنكگ د زر كگتگلو له پاره ضرورى وه چى مجاهدينو ته نوى وسله په زياته پيمانه وركؤل شى، خو په ديگ معامله كشگى مونإ د سى ائى اى احسان مند وو د هغوى انحصار هم په خپل حْان او د سعودى عربستان حكومت په مالى مرسته وْ. ماته له هغه سره د خگلور كالو كار كولو موقعه پر لاس راغلى وه. د لوستونكو د زؤه راشگكون له پاره مى په دى باب كشگى د راتگولو شويو پيسو يادونه كؤيگ ترخگو په افغان جهاد كشگى د سى ائى اى له رول نه په اّسانى خبر شى. په لويديحْه نؤة كشگى او پاكستان كشگى د روسى تبليغاتو له امله زياتره خلك په ديگ فكر وو چى امريكائيان د مجاهدينو روزنه، د وسلو ويش او پوحْى پلان جوؤونه كوى.

د سى ائى اى له تگولو ستر كار پيسى مصرفول وو، زه د امريكائيانو په جذباتو شگه پوهيدم چى افغان جنكگ ته ييگ د لكونو بلكى د ميليونو أالرو مرسته وركوله. له ديگ سره سره هغوى يو مجاهد ته په خپله خوشگه يو تگوپك قدرى هم نشو وركولاى، جنرال اختر له پيل پريگ دا منلى وه چى هغوى له هر حْاى نه چى وغواؤى وسله واخلى او پاكستان ته يى راوؤلاى شى، خو دديگ په ويش او كگوندونو ته د مالى مرستى په تگاكلو كشگى به د دوى هيخگ لاس وهنه نه وى. دا حق به يواحْى د پاكستان حكومت وى چى كوم كگوند ته خگومره وغواؤى د پوحْى اهليت له مخى وسله او مالى مرسته وركؤى. په ديگ أول امريكائيان نه شى كولاى چى يو مجاهد ته پوحْى روزنه وركؤى او نه چاته د مجاهدينو له پاره د پوحْى تدبير، پلان او پاليسة جوؤولو اجازت وْ، له چارلس ولسن پرته بل هيخگ امريكائى زمونإ په ملكگرتيا افغانستان ته نه دى تللى. ولسن هم د ضياء الحق په حْانكگؤى حكم او د حْينو سياسي وجوهاتو له امله مستثنى كگرحْول شوى وْ، كه چيرى مونإ هغه ته په خپلو كارونو كشگى د لاس وهنى اجازت وركؤى واى نو د هغه د كم عقلة، نااهلى او له حالاتو نه د خبرتيا له امله كگأوأى او فساد منحْ ته راتلو او جهاد ته هم نه جبيره كيدونكى زيان رسيده. پوحْي معاملى لإ تر لإه د سى ائى اى په وس كشگى هم نه ويگ او له داسى كولو نه روسى تبليغات تقويه كيدل چى مجاهدين د جهاد پرحْاى د امريكى د كگتگو له پاره جنكگيإى، نو له دى امله اختر له مجگاهدينو نه لريگ وساتل.

له امريكائى أالرو سره سم همدومره پيسيگ سعودى هم د سى ائى اى په افغان بوديجه كشگى شاملولى. په دى أول دا كگأه بوديجه ميليونو أالرو ته رسيده. تگوله وسله، مهمات او نور پوحْى سامان سى ائى اى پخپله اخستل خو د مرستو يوه برخه د نغدو په شكل پاكستان ته راتله، دا برخه د سامان د وؤلو او د مجاهدينو د ورحْنيو اؤتياو له پاره حْانكگؤيگ شويگ وه دا أيره ضرورى حْكه وه چى له پيسو پرته هيخگ شى هم حركت نشى كولاى (2 شكل وكگورئ).

ماته په شگكاره احساس وْ چى د پيسو كمشگت تل پيشگيإى، كومى پيسى چى به مو د مجاهدينو مشرانو ته د مياشتيگ له پاره وركولى هغه به په لس دولس ورحْو كشگى خرخگ شوى دا حْكه چى برسيره پر وسلو او مهماتو د جنكگ په أكگر كشگى د مجاهدينو نور ضرورتونه هم وو، هغوى زمونإ په خگير ژوندى انسانان وو، هغوى هم خگه فطرى او بشرى اؤتياوى درلوديگ. خگنكگه چى اسفنج اوبه جذبوى په دى أول د مجاهدينو حمل و نقل هم پيسى جذبولى، يواحْى د موتگرو مثال يى واخلئ. په ديگ پيسو به تگول هغه موتگر اخيستل كيدل چى سامان به يى تر سرحده رسولو، د افغانستان حْينو سيمو ته هم په موتگرو كشگى مواد وؤل كيدل نو دديگ له پاره د حْينو وؤو موتگرو ضرورت وو. د هر موتگر په روغنياتو او ساتنه هم پيسى مصرفيديگ. د افغانستان زياترو سيمو ته په قچرو، اّسونو او خرو سامان وؤل كيده، چى دديگ له پاره هم د پيسو ضرورت وْ، كه د تگپيانو پالنه، د خوؤلو خگشگلو سامان او نور مصرفونه ورسره حساب كؤو نو خگو چنده زياتيإى. په كال 1987 كشگى تقريباً دريگ سوه لكه پاكستانة روپة په مياشت كشگى د وسلو او مهماتو د وؤلو له پاره پكار وى.

زما د خگيؤنو سره سم د بوديجى له 20 فيصدو نه هم كمه برخه په افغانستان او پاكستان كشگى مصرفيده، له 80 فيصدو نه زياته برخه سى اّئى اى د وسلو او مهماتو په اخيستلو كشگى په نورو هيوادونو كشگى مصرفوله.

د وسلو د برابرولو طريقه هم عجيبه وه، هغوى خپله بوديجه په پام كشگى نيوله وسلى او مهمات يى زمونإ د منظورة سره سم برابرول.

ما به له خپلو ملكگرو سره يوحْاى دديگ لست تفصيلى مطالعه كوله، خو دا مونإ ته هيخگكله نه دي ويل شوي چى دديگ كار له پاره خگومره بوديجه تگاكل شوى او نه به يى د وسلو له قيمت نه خبرولو، نو موإ به د مجاهدينو ضرورتونه په پام كشگى نيول د وسلو د بييگ اتگكل به مو وكؤ او په لست كشگى به مو ضرورى تبديلى وكؤه، كه د رد و بدل په وجه به پيسى كمى شوى يا به زياتى شوى نو بيا به ئيگ د ردو بدل  له پاره درخواست وركولو نو په ديگ أول به أير وخت ضايع كيده.

له سى ائى اى سره زما ستره مسئله د پوحْى لوژستيك (Military Logistic) وه، چى په دى هغوى نه پوهيدل له عام فهمو عسكرى معاملو نه هم بى برخى وو، د هغوى په پوهولو كشگى به زما خگو خگو ورحْى ضايع شوى. خو بيا هم "معاملو" د هغوى په فكر كشگى حْاى نه نيولو، دا معلومات ورته نه وْ چى كومى وسلى ته خگومره كارتوس پكار دى، په دى كشگى شك نشته چى په يوه پوحْى جكگؤه كشگى د مرميو د استعمال پيشكگوئى نشى كيداى خو د پلان له پاره حْينى بنستگيز اصول وى، چى د هغى له مخى د يوى وسلى له پاره د كارتوسو شمير تگاكنه ضروري وى. داسى وسليگ چى په كگؤندى توب سره أزى كوى او په كثرت سره استعماليإى مثلاً د الوتكو ضد (Anti Aircraft Guns) چى له نورو وسلو نه ورته زيات كارتوس پكار دى، ددى برعكس هغه وسله چى وؤى أزى كوى او كم استعماليإى لكه تگانك ويشتونكى وسله ددى له پاره لإى مرمى پكار وى، برسيره پردى هغه وسله چى له مجاهدينو سره له وؤاندى نه موجوده وه د هغى له پاره هم مرمة پكار وى، خو دديگ وسلو (War wastage) ويشتل هم ضرورى دى. په دى أول د مرميو د زيرمو لتگول ضرورى دي چى له مجاهدينو سره خگومره دى، په پاكستان كشگى له كگوندونو سره خگومره او زموإ په زيرمو كشگى خگومره دى. خو زما امريكائى ملكگرى په دى هرخگه نه پوهيدل، دا حْكه چى هغوى د جنكگ هيخگ تجربه نه درلوده، كه چيرى يى دا تگول كارونه مونإ ته راپريشگى واى نو أير قيمتى وخت به مو نه ضايع كيده د جنكگ په خگير لوژستيك هم يو هنر دى، كه چا هم په ساينسى اصولو په سختة سره په دى عمل كؤى نو تل ناكام پاتى شوى دى او همدغه د سى اّئى اى غتگه مسئله ده.

د وسلو او مرميو لست ته د اّخرنى شكل وركولو نه وروسته يى هغوى پوريگ اؤه درلوده، چى هغوى دا هرخگه له كوم حْاى نه اخلى او خگنكگه يى د بيؤيو په ذريعه كراچة ته رارسوي.

حْكه چى د الوتكو په ذريعه أير لإ سامان اسلام اّباد ته راوؤل كيده د 1985 كال پوريگ د پاكستان حكومت په ديگ پاليسى أير كلك ولاؤ وْ چى تگوله وسله دى د كمونست بلاك نه په بيه واخستل شى، چى روسان دا ونه وائى چى لويديحْ هيوادونه له حْانكگؤو هيوادونو نه كيدله. په 1983 كال كشگى د وسلو او مرميو كلنى وزن تقريباً لس زره تگنه وْ، په داسى حال كشگى چى په 1987 كال كشگى 65 زرو تگنو ته ورسيد.

تر 1984 كال پورى له 90 فيصده نه زياته خريدارى له چين نه كيدله، خو په 1985 كال كشگى له مصر نه هم خگه پوحْى سامان اخستل پيل شول، له اسرائيلو نه هم واخستل شوه، چى دا راز امريكائيانو زمونإ نه پتگ ساتلى وْ.

د پوحْ له پريشگودو نه أيره موده وروسته په ديگ پوه شوم كه مجاهدين په دى خبر شوي واى نو أيرى ستونزى به پيدا شوى وى. اسرائيلو دا سامان له فلسطينيانو نه د لبنان په حمله كشگى نيولى وْ، دا چى دا هرخگه د هغوى پكار نه وو نو كيداى شى چى په أير كم قيمت يى پلورلى وى، خو دا د يهودى كاروبارى ذهنيت په خلاف دى، زه پوره باور لرم چى يهوديانو به هيخگ رعايت نه وى كؤى. سى اّئى اى يقيناً د شاباسى وؤ ده، چى په أيره هوشگيارة سره يى دا سودا زمونإ نه پتگه كؤيگ وه.

د بيؤيو په ذريعه دا سامان تر كراچة پورى رارسول د سى ائى اى ذمه وارى وه، كراچى ته له رارسيدو وروسته د سامان ليإدونه زمونإ ذمه وارى وه، په زياترو اخبارونو كشگى دا قياس ارائى كيدله، چى له چين نه د شاهراه ريشم له لارى دا سامان پاكستان ته راوؤل كيده، چى غلطه او بى بنستگه خبره ده، البته بى شميره چينى قچرى له ديگ لارى راتلى. په اضطرارى حالت كشگى د چين، سعودى په دى معامله كشگى په خپل پروكگرام په سختة سره عمل نه كولو او په عين وخت كشگى به يى ستونزى راولاؤى كؤى. كه زمونإ الوتكه به د سامان راوؤلو له پاره ورغله، نو هغى ته به يى هم ستونزى پيدا كولى، نو مجبوراً له 1985 كال نه وروسته مو يواحْى د امريكى د هوائى قواو په الوتكو انحصار وكؤ. دلته دا شگكاره كول غواؤم چى سعودى حكومت هيخگ قسم له وسله نه وركوله بلكى دا هغه سامان وْ چى امريكائيانو په بيؤيو كشگى سعودى ته رسولاى وْ او د احتياط په توكگه هلته ساتل شوى وْ، كله چى له مصر نه وسله پيل شوه نو بيا دديگ مقصد لپاره قاهره غوره كؤاى شوه.

په راتلونكو خگو كلونو كشگى مى د سى ائى اى د بى شميره افسرانو سره ليدنى كتنيگ وشويگ، چى له رئيس نه يى نيولى د هغه د ذاتى ساتندوى پورى شامل وو.

زما په فكر د سى ائى اى افسران په دريو سترو برخو ويشلاى شو له تگولو نه أير شمير يى د هغو افسرانو دى چى د نويگ حْوانة په وخت كشگى له پيل نه پرديگ كشگى شامل وى، ادارى او بهرنى دواؤه تجربى لري، د تگولو پتگو كارونو خگارنه كوى، هغوى په سى ائى اى كشگى د ملا د تير حيثيت لري. دويم أول يى هغه افسران دي چى د 30 يا 40 كالو په عمر كشگى په يوه حْانكگؤى خگانكگه كشگى د تجربى ترلاسه كولو وروسته دلته شامليإى. زياتره يى تجربه لرونكى دى، دا هغه خلك دى چى مشوره او رائى يى وزن لري او د ملى سطحى په پريكؤو اغيزه كوى، لومؤى برخيگ په مقابل كشگى دوى په چتگكتيا سره د پرمختكگ پؤاو وهى، په دوى كشگى زياتره د جنكگ تجربه نه لرى، خو بيا هم په داسى معاملو كشگى لاس وهنه كوى او په پريكؤو اغيزه كوي. د لومؤيو او دويم افسرانو ترمينحْ اؤيكى چندان شگيگ نه وي، دريم أول يى هغه دى چى له امريكائى پوحْ نه اخستل كيإى، په عامه توكگه د جكگؤن تر رتبيگ وي، له دوى نه حْينى كسان د لإيگ موديگ تيرولو له پاره راحْى او بيرته ستنيإى او حْينى يى په مستقله توكگه په ديگ اداره كشگى پاتيگ شى، په دوى كشگى زياتره وسله پوهان وى، چى د پوحْى شگوونى او روزنى كار تريگ اخستلاى كيإى. زما د ليدنى تر مخى ددى افسرانو او د نورو ترمينحْ د كينيگ او مرستى نه كولو فضا برقراره وه. په اسلام اّباد كشگى هستوكگن د سى ائى اى په افسرانو كشگى دغه عادت ما ليدلى وْ. له تگولو نه ستره وجه يى دا وه چى په عسكرى معاملو كشگى به دوى د خپلو لوؤ رتبه افسرانو د غلطيو په أيره اّسانى نيوكه كوله، يوحْل مى له يو پوحْى افسر نه وپوشگتل چى ستاسو ملكى افسران مونإ پوحْيانو ته شگودنه كوى؟ نو هغه راته په حْواب كشگى وويل: "جنراله! هغوى په امري