مجرم خگوك؟
ملت ته چيگ خگنكگه دديگ بدمرغه پيشگيگ خبر ورسيد نو د تگولو په
يوه خوله دا خبره وه چى دا كومه اتفاقي پيشگه نه، بلكى دمخه جوؤ
شوى او پلى شوى سازش دى. د ضياء بى شميره دشگمنان وو، له ديگ نه
وؤاندى هم د ضياء د وژنيگ خگو سازشونه بربنأ او ناكام شوي وو. په
پاكستان كشگيگ د بوتو كورنة د ضياء د تگولو نه غتگ دشگمن كگنگل
كيإى. د كورني او بهرني فشار سره سره ضياء د هيواد د واكمن په
توكگه د بى نظير پلار ته د يويگ اختلافى عدالتى پريكؤيگ لاندى د
مركگ سزا وركؤيگ وه همدا بوتگو وْ، چى ضياء (د هغه وخت
أكگرجنرال) ته ئى ترفيع وركؤه او د وسله والو قواو سرلشگكر ئى
مقرر كؤ او دريگ كاله وروسته د خپليگ دغى پريكؤيگ له امله په دار
وحْؤول شو.
د 1979 كال د اپريل په خگلورمه نيتگه د راولپنأى په زندان كشگى
بوتگو پانسى كؤاى شو. د بوتگو زامنو په تبعيد كشگى د الذوالفقار
په نوم يو تروريستى تنظيم جوؤ كؤ، چى تر يويگ موديگ ئى له كابل
او دمشق نه د ضياء پر ضد عمليات كول، همدى بانأ په 1981 ميلادى
كال كشگى د پى، ائى، اى يوه الوتكه كابل ته وتشگتوله. په 1985ع
كال كشگى شاهنواز بوتگو په پاريس كشگى د مشكوك مركگ شگكار شو.
حْينى خلكو دا تور هم لكگولى وْ، چى د ضياء افغانى ايجنتگانو د
شاهنواز د افغانى ميرمنى په مرسته هغه ته زهر وركؤل او مؤ يى كؤ.
د شاهنواز له مركگ نه د دواؤو كورنيو كينه او دشگمنى لازياته
شوه. بى نظيرى د بهاولپور پيشگه د قدرت انتقام او خدائى لاس
وباله او د 1988ع كال په انتخاباتو كشگى ييگ ونأه واخيسته او د
پاكستان د ؤومبى شگحْى صدراعظمى وياؤ يى ترلاسه كؤ، خو د خپلو
غلطيو او مجرمانه غفلتونو له امله ئى حكومت سقوط وكؤ.
ضياء او اختر د پاكستان په پوحْ كشگى هغه اّخرنى افسران وو چى د
انكگليسانو په دوره كشگى مقرر شوي وو، د هغوى له تلو نه د
پاكستان پوحْ د برطانوى دور له افسرانو نه محروم شو، سياست ته له
راتلو نه وروسته ضياء به په أير وياؤ ويل چى پاكستانى پوحْ زما د
انتخاب حلقه ده. هغوى د مركگ تر ورحْى پورى د پوحْ سرلشگكرى پرى
نشگوده، چى نن هم د "حْواك" منبع كگنگل كيإى. ورو ورو په پوحْ
كشگى هم د هغه دوستان په كميدو شول، د هغه باورى ملكگرى د ذاتى،
سياسى، دولتى او نورو مصلحتونو او مجبوريتونو له مخيگ له پوحْ نه
لريگ كؤاى شول. جنرال ضياء د خطر په شپإم حس مشهور وْ، چى له
چانه به ييگ هم خپليگ چوكة ته معمولة خطر احساس كؤ نو په مناسب
وخت كشگى به ئى له پوحْ نه تقاعد كؤ او يا به يى له اسلام اّباد
نه أير لريگ په يو بى ضرره حْاى كشگى مقرر كؤ. په وروستيو ورحْو
كشگى د هغه كار د جنرالانو د ترفيع او تبديلة پوريگ محدود وْ. د
پوحْ جنرال په دى شگه پوهيده چى د هغه ترفيع د ضياء د خوشحالة او
پيرزوينيگ سره تؤليگ ده. حْكه خو د خپليگ وفادارة د ثابتولو په
منأو ترؤو كشگى هر يو د خپلو نومرو د زياتولو هخگه كوله. د ضياء
په مركگ به خگو زؤو او حاضرو جنرالانو يقيناً د خوشحالى سارا
شگكليگ وي.
د پيشگى په ورحْ د هوايى قواو مشر د عباس ميرزا په مشرى كشگيگ يو
تفتيشى هيئت جوؤ كؤ، چى په هغوى كشگى دريگ نور ستر افسران هم
شامل وو. د هيئت د فنى او حرفوي مشورى له پاره امريكى له اروپا
نه شپإ كسيز هيئت، چى مشرى يى أكگرمن دينيل سو كوله د پيشگى په
بله ورحْ پاكستان ته وليإه د بورأ په لمؤنيو كارونو كشگى د پيشگى
د وجوهاتو او نيمكگؤتياوْ اندازه لكگول او د خلكو ورپيژندل، او
په راتلونكى كشگى د داسيگ پيشگو د مخ نيوى له پاره وؤانديزونه او
سپارشگتنى شامليگ ويگ. تر دوه مياشتو پوريگ ديگ تگيم د پيشگى
شواهد او نور معلومات راتگول كؤل، د الوتكى د بيلو بيلو تگوتگو
بى شميره لابراتواري كتنيگ "تگستونه" هم وشول په بشپؤى پاملرنيگ
سره د هرى هغى وؤى مسئلى چى پيشگه تريگ خگركگنديداى شوه په تفصيل
سره خگيؤنه وشوه، د بورأ رائيه وه چى د الوتكى عمله تندرسته وه
او د خگه أول جسمانى ستؤيا او ذهنى فشار شگكار نه وو. د پيلوتگ د
غلطة خگه امكان هم نه وْ، موسمى حالات هم جوؤ وو، د الوتكى تيل
پاك ووْ لويدو نه وؤاندى په الوتكه كيگ اور هم نه وه لكگيدلى،او
باأى ئى هم له استعمال نه خوؤل شوى نه وه، تگولى پرزى، برقى
ماشين او د اوبو نظام يى روغ رمتگ وو. نه د كوميگ چاودنى نخشگى
نشگانى ترلاسه شوى او نه د توغندي د ويشتو شواهد په نظر راتلل. د
بورأ متفقه پريكؤه وه چى پيشگه د ترور په وجه پيشگه شوى، چى 31
بى كگناه كسان يى ووژل.
د بورأ دا رايه وه چى د الوتكى عمله د يو داسى اعصابى يا زهرجن
كگيس په ذگريعه فلج كؤاى شويگ وه چى بى رنكگه او بى بوى وْ. له
دى نه مخكشگى چى عمله د كگيس له موجودكگة نه خبره شى او د اكسيجن
ماسك واغوندى، هغوى تگول فلج شوى وو د بورأ دا رايه هم وه چى په
ديگ أول كيميائى كگيس د يوى وركوتگي أبى يا ترموز په ذريعه په
فلايت ديك كشگى داسى ايشگول شوى وْ چى د هيچا كگمان پريگ نه كيده
د كگيس د أول پيژندل هغه وخت ممكن وو، چى په فلايت ديك كشگى د
ناستى عملى طبى معاينه شوى واى، يواحْى د أكگروال واسم طبى
معاينه وشوه چى په وى،اّئى،پى كوتگه كى وْ د نورو جسدو معاينه د
نامعلومو ذريعو د حكم له امله ونشوه، د واسم له معائنيگ نه
يواحْى دا نتيجه واخستلاى شوه چى د الوتكى له لويدو نه وؤاندى نه
خو د چاودنيگ شگكار شوى وْ او نه د هغه د مؤينى نه وؤاندى په
الوتكه اور لكگيدلى وْ. په نوي عصر كشگى د معاينى له افاديت او د
پيشگى د معلومولو له صلاحيت نه خگوك خبر نه دى. معاينه نه كول او
د امريكى اصرار نه كول د كيسيگ دويم مخ وؤانديگ كوي. د حكومت دا
بيان چى اور هرخگه سيزلى دي د عينى او واقعاتى شهادتونو نفى كوي.
معاينه ولى ونه شوه عقل ددى هيخگ جواز نه منى، د شهادتونو سره سم
د الوتكى مخكينى برخه د اور له امله په بشپؤه توكگه سويگ وه، په
داسى حال كشگى چى د وى ائى پى كوتگه او فلايت ديك نسبتاً ساتل
شوى وو. حْكه چى دا خگو فگتگه په حْمكه كشگيگ ننوتى وو. د واسم
جسد، د اختر خولى او د هغه د يادداشت كتابچه چىپريگ د
(Chairman Jcsc)
الفاظ كشگل شوي وو، نن هم لوستل كيإى، دا له اور نه خگنكگه وساتل
شول دا هرخگه يوه بله كيسه بيانوى، د امريكى دا وينا چى د اسلام
له نظره د جسدونو معاينه ونه كؤاى شوه، سمه نه ده حْكه په تگولو
نظامى او ملكى پيشگو كشگى معاينه كول قانوناً لازمي وي. د قانون
نه سرغؤونه چا وكؤه، هيخگوك يى هم شگودلو ته تيار نه دى.
د أيرو په خيال دا پيشگه ورانكارى وه، خو دديگ سره په تحقيقاتى
بورأ كشگى د جرائمو د مخنيوى يو پوهاند هم امريكى او پاكستان
شامل نه كؤ، چى دا يو مجرمانه غفلت وْ. د بورأ دا رائى وه چى د
31 كسانو د مركگ كارت خو جارى كؤى شوى دى، خو نه د پيشگى په حْاى
كشگى او نه په روغتون كشگى د جسدونو د شميريگ هخگه شويگ ده.دديگ
له پاره له دغو كسانو نه د يو كس په الوتكه كشگى نه سوريدل له
امكان نه وتى نه كگنگل كيإى. اوس د 3 كالو په تيريدو سره هم داسى
بريشگى چى كوم پتگ لاس د پرديگ تر شا په داسيگ كارروائيو كشگى
ككؤ دى، چى په هغه لاس د سازش نه پرده پورته نشى.
په پيل كشگى ائى، ايس، ائى په أير جوش او جذبه خگيؤنى پيل كؤى خو
په خگو ورحْو كشگى ناليدلى لاس هغوى هم يخ كؤل. د بهاولپور له
هغو پوحْيانو نه چى د الوتكى ساتنه او د ضياء الحق خگارنه يى
كوله خگه خاص تحقيقات ونشول او نه په چكلاله كشگى له هغو خلكو نه
په تفصيل سره پوشگتنى وشوى، چى په هغه ورحْ د "پاك يو" د
بيلابيلو كارونو سرته رسولو له پاره تلل راتلل. په دى ورحْو كشگى
دا افواه هم خپره وه چى په هغه سهار د دوه دريگ الوتكو د
(Unfit)
كولو نه وروسته دغه الوتكه غوره كؤاى شوه، شگائى چى سازش كوونكو
په هر حالت كشگى ضياء الحق په دغه الوتكه كشگى سورولو.
حْكه چى د ورانكارة اّله له وؤاندى نه په همدى الوتكه كشگى حْاى
پرحْاى شويگ وه، ديگ پيشگى ته هم چا اهميت ورنكؤ، د بهاولپور د
هوائى أكگر په خوا كشگى په هغه شپه د يو پوليس جسد هم پيدا شو،
چى په بشپؤه توكگه له نظره وغورحْول شو، دديگ برعكس د "پاك دوه"
مرستيال پيلوتگ د شيعه مذهب له امله شكمن وكگرحْول شو او په
عاميانه او سپك أول ييگ تريگ پوشگتنى وكؤى چى مبادا ده د "پاك
يو" مرستيال پيلوتگ د الوتكى جنكگولو ته هخگولى وى. د هوائى قواو
د يقين وركولو وروسته، چى دا أول كارروائى عملاً ممكنه نه ده هغه
بيوزلى وبخشگل شو. لنأه دا چى په نوو ساينسى طريقو تحقيقات ونشول
بلكه أيره نيمكگؤى او بازاري طريقه د يويگ داسى پيشگى له پاره
خپله كؤاى شوه چى يو ملي زيان وْ.
دا پيشگه يو تگولنيز قتل وْ. تحقيقاتى بورأ د پيشگى خگرنكگوالى
كشگى بريالى شول، خو د مجرمانو په پيژندلو كشگى ناكام پاتيگ شول.
ويل كيإى چى د جمهور رئيس په حفاظتى انتظام كشگى هم أيرى خامة
مخيگ ته راغليگ خو پر هغه پرده وغوؤول شوه.
حقيقت خو دا دي چى أيرو خلكو، تنظيمونو او هيوادونو د ذاتى سياسى
او مذهبى وجوهاتو پر بنستگ د ضياء وژل غوشگتل.
له ديگ نه وؤانديگ چى تگولى پيشگى په حقايقو ولاؤى دي، چى له
بيلابيلو ذريعو نه راغونأ كؤاى شوي دي، خو اوس چى زه د پيشگى په
اؤوند خگه ليكم هغه زما ذاتى خگيؤنه او نتيجه ده.
له تگولو نه مخكشگى د الوتكى د پورته او شگكته تلو په اؤه خگه
ويل غواؤم. د الوتكى ديگ أول تحريك
(Movement)
أير شكونه رامينحْ ته كؤي دي، كه د الوتكيگ عمليگ د كوميگ
ناخگاپى پيشگى نه د ژغورنيگ هخگه كوله نو شگكاره ده چى په مخابره
به ييگ خگه ناخگه ويلي واى، خو خاموشى دا شگكاره كوى چى عمله فلج
شويگ وه، حْينى خلكو دا هم خوؤه كؤه چى له أكگروال نجيب نه دا
اوريدل شول "مشهوده وروره دا خگه كوى؟" زما په خيال دا ممكن نه
دى حْكه چى الوتكى په أير بد أول سركونأوالى وهليگ دديگ تصور كول
چى نجيب خپل حفاظتى بند خلاص كؤى، له چوكى نه اوچت شوى، خگو قدمه
تللى او بيا د دريگ زينو نه په ختلو فلايت ديك ته رسيدلى سراسر
احمقانه دى او بيا بورأ هم دديگ افوا ترديد وكؤ، حْكه كه چيريگ
داسيگ خبره چا اوريدلى واى نو د بورأ په وؤاندى په يى اقرار كؤى
وْ. په حقيقت كشگ د الوتكى د كمپنة لاك هيد د ماهرينو وينا، چيگ
كه چيريگ الوتكه د پورته او شگكته تحريك په وخت كى وليدل شى
خگنكگه چيگ حافظ تاج محمد ويلى دي له ديگ نه دا نتيجه ترلاسه
كيإى چيگ الوتكه د پيلوت د كنتگرول نه بغير الوتله، حْكه چيگ په
الوتكه كشگى يو داسيگ اتوماتيك نظام شته، چى په داسة حالاتو كشگى
د الوتكى د سمولو يا هموار ساتلو هخگه كوي او ديگ أول تحريكى
حركتونو ته په تخنيكى لحاظ
(Phugoid)
ويل كيإى.
د ضياء وژل د دشگمن لمؤنى مقصد وْ. په ديگ سازش كشگى د جنرال
اختر شريكول له ستونزو أك كار وْ. كه خگه هم جنرال اختر هم په
لوؤو افسرانو كشگى په زؤه پورى شخصيت نه كگنگل كيده او د "خاد"
په سور لست كشگى په اول نمبر وْ. د ضياء ممكنه جانشين هم كيداى
شو. حْكه خو په ديگ الوتكه كشگى په اختر سفر كول دديگ پلان يوه
برخه كيداى شي. له ضياء سره د اختر مركگ دشگمنانو ته كگتگور وْ.
د قتل پلان جوؤوونكو هوائى پيشگيگ ته ترجيح وركؤه، ولى چيگ له
ديگ نه د ژغورنيگ امكان كم وي، او خطرناك كگيس غوره كول لإ تر
لإه دديگ خبرى يقينى اشاره ده، چى په سازش كشگى كى، جى، بى يا
سى، ائى، اى ككؤيداى شى، حْكه چيگ دا أول وژونكى كگيس له بل
هيواد سره نشته، خو كى، جى، بى يا "را" يا "خاد" ته برابرولاى
شي، كه په سازش كشگى پاكستانى پوحْ ككؤوى نو شگائى چى دا كگيس سى
ائى اى وركؤى وي، چى نور خگوك يى هم په نخشگه كولاى شول.
په پوحْ كشگى د تگيتگ رتبه شخص د ككؤيدو امكانات أير زيات دي، خو
لوؤ افسران هم په ديگ قطار كشگى راتلاى شى. يو حْى ته د ضياگء
الحق په پروكگرام خبريدل مشكل نه وْ، خو د جسدونو معاينه نه كول
د لوؤ افسر د ككؤيدو امكان ته پياوؤتيا وربخشگى.
له اونيو راهيسيگ د ضياء د هوائى سفر په نه اختيارولو سازشيان
انديشگمن او وارخطا وو. په عامو حالاتو كشگى محضى ديو "ايم ون
تگانك" نمايش ضياء الحق ته راشگكون نه درلود لكه خگنكگه چى
سازشيانو په أيره چالاكة جنرال درانى ديگ كار ته استعمال كؤ او
هغه د سازش نه بيگ خبره ضياء سره د خپلى نوكرة په چكر كشگى ماتيگ
وخوؤه، كه هغه ضياء اؤ كؤى نه واى نو دا پيشگه به هيخگكله نه وه
شوى.
كگمان كيإى چى له پيشگى نه خگو ورحْى وؤانديگ "كگيس" پاكستان ته
راوؤل شوى وْ او چى كوم سؤى په الوتكه كشگى لكگاوه هغه ته بشپؤ
هدايت او روزنه وركؤاى شويگ وه. خو دا ورانكارة اّله
(Sabotage device)
به خگو ساعته مخكشگى وركؤل شويگ وي. زما په خيال دديگ كار له
پاره د هوايى قواو يو داسيگ تگيكنيشن غوره كؤاى شوى وْ چى تؤون
ييگ له 6 نمبر سكوادرن سره وْ چى د سى 130 الوتكو سره اؤه لرى
يوازى د موقع او اخرى پريكؤى په انتظار و خگنكگه چى د ضياء د
پروكگرام حتمى پريكؤه وشوه، هغه سؤى ته اّله او اّخرى هدايات
وركؤل شول. د اكگست 17 نيتگى په سهار د "پاك يو" په پريكؤه هغه
سؤي اّله ولكگوله.
د أيرو خلكو دا خيال دى چى د كگيس اّله
(Device)
په بهاولپور كشگى لكگول شويگ وه خو په انتقادي نظر كه وكتلاى شي
نو چكلاله دديگ كار له پاره غوره وه، په بهاولپور كشگى د فلايتگ
له مسئولينو نه غير بل خگوك الوتكى ته نشو داخليدلاى، البته د
فلايتگ له مسئولينو نه يو كس دا كاروائى كولاى شوه په ديگ شرط چى
هغه به پخپله هم په الوتكى كشگى تلو ته تيار وْ. پلان جوؤوونكو
دا باور خگنكگه كولاى شو، چى په بهاولپور كشگى كوم پوحْى الوتكى
ته داخل شى او نه يواحْيگ داخليدل بلكى په دريگ زينو هم وخيژى او
په فلايت ديك كشگى هغه اّله بيگ له ديگ چى خگوك يى وكگوري
ولكگوي. د بهاولپور په هوائى أكگر كشگى له يو پوحْى نه د داسيگ
كاررواية توقع مشكله ده، ترخگو چى د اّمونو د پيتگو په اؤه وه نو
هغه خو د الوتكى په وروستة برخه كشگى وي او د هغيگ پواسطه دا
كارروايى ممكن نه وه، يو عام سؤى د پوحْي كگارأ په موجودكگى كشگى
داسى كارروايى نشى كولاى په حتمى توكگه خو نشم ويلاى چى دا كار
په بهاولپور كشى نه دى شوى خو كه داسيگ وه نو دا أير خطرناك او
احمقانه پلان وْ چيگ كاميابى يى پر اتفاقاتو ولاؤه وه. يو عقلمند
شخص هم داسى پلان نه جوؤوى.
د دشگمن ايجنسيو له پاره په چكلاله كشگى د خپل مطلب سؤى لتگول
اّسان ووْ. تگيكنشين الوتكى ته په اّسانه راتلاى شو، په هغه ورحْ
چى خگنكگه د "پاك يو" پريكؤه وشوه او وى ائى پى د الوتكيگ كوتگى
ته ننوته نو خگو تگيكنشنان د اّخرى شيبو په كار بوخت شول او هغه
دا موقع وه، چى دى نامعلوم سؤي په فلايت ديك كشگى اّله ولكگوله.
كيداى شي چى دا كگيس په اور وژونكى اّله كشگى أك شوى وي، چى په
فلايت ديك كشگى د وؤاندى نه لكگول شوي اور وژونكى اّلى سره چا
بدله كؤيگ وي. كه زما دا قياس سم وى چى نوموؤىاّله په چكلاله
كشگيگ لكگول شوى وه، نو بيا په ديگ كشگيگ دوه أوله نظام د
(تائمر) دا كاروى چى په لوؤتيا كشگيگ د چاودنى نظام تر يوه وخت
پورى خوندي
(safe)
وساتي، حْكه خو د (تايمر) له امله د پيل د خگو ساعتونو له پاره
په لوؤتيا كشگى د چاودنى نظام محفوظ وْ ، لكه خگنكگه چى له خگو
ساعتونو وروسته چى الوتكه لا د بهاولپور په هوائى أكگر ولاؤه وه
(تايمر) د خپل وخت په پوره كيدو په لوؤه كشگى د چاودنى نظام تيار
(Arm)
كؤى و تر خگو خگنكگه چى الوتكه لوؤيگ هواته ورسيإى اتوماتيك نظام
به كگيس خارج كؤى. په ديگ أول به د هوائى قواوْ تگول تگيكنيشنان
شكمن وكگرحْول شى ، د نامساعدو حالاتو له امله دأيرو كمو خلكو
فكر چكلاله خواته وْ هوائى قوا و هم د خپلى بدنامة له ويرى د
تفتيش مخ بهاولپور خواته وكگرحگاوه.
دا سازشى پلان بيگ عيبه وْ هر چاچى دا سازش تيار كؤى وْ د هغى په
نقشه كشگى امريكائى سفارتكارو كگأون نه درلود، د چا په خيال او
خاطر كشگى هم نه كگرحگيدل چى امريكائى سفارتكار كگأون نه درلود،
د چا په خيال و خاطر كشئى همه نه كگرحگيدل چى امريكائى سفارتكار
به په عين وخت كشگى د ضياء په الوتكه كشگة سپاره شى، خگنكگه چى
ددغو سفارتكارو د مركگ خبر خپور شو سازشيان په ويره كشگى شول، كه
د سازش په ماهرانه او سائينسى بنستگونو خگيؤنه شوى واى نو كيداى
شوه، چى هغوى رسوا شوي واى، خو امريكى داسى ونه كؤل او په
مجرمانو ييگ پرده واچوله.
