په ديگ كى داسى تاريخى او غوره حقيقتونه شته چى د خلكو د مطالعيگ لپاره ما هميشه أير ضروري كگنگلى دى. زمونإ سره يا شگائي دتگولى نؤة د تاريخ سره، دا ستونزه را روانه وه، چى دأيرو مهمو واقعويا مسايلو په هكله هغو خلكو د (مورخ) كردار تر سره كاوه چيگ له دغه أول مسايلو او پيشگو سره يى هيخگ أول تؤون نه درلود، نو أيرى داسى خبريگ له نظره پريوتى، چى پخپل حْاى ييگ أير اهميت درلود او په راتلونكيگ كيگ د تاريخ د هرزده كوونكى لپاره د لارشگوونى وسيله كيداى شوه.

دديگ كتاب مركزي موضوع خو داده ، چى خگه أول افغان ولس د روس په خگير د ستر حْواك مقابله وكؤه او په عملى توكگه يى د روسى پوحْونو په كگونأو كولو كشگى، چى كوم تدبير غوره كؤى وْ په هغه كشگى د پاكستان او نورو هيوادونو رول خگه وْ، خو زه غواؤم ، چى د تفصيلاتو نه وؤاندى دديگ كتاپ هر لوستونكى د هغه شخصيت په هكله هم خگه ناخگه خبر شى، چى داوإديگ موديگ لپاره يى د افغانستان د جهاد پلان جوؤونه وكؤه او هغه چى د روس د پوحْي ماتيگ حقيقي معمار وْ. زما مراد جنرال اختر عبدالرحمن خگخه دى.

د جنرال اختر په هكله زما كتاب (خاموش مجاهد) حْانكگؤى حقايق وؤانديگ كوي او په هغى كشگى ميگ په أير تفصيل سره د جنرال په شخصيت او كارنامو رنگا اچوليگ ده. په ديگ كتاپ كشگيگ ميگ د تكرار نه د مخنيوي لپاره هغه خبريگ كميگ خگيؤليگ دى. خو زه دا احساسوم ، چى ما دافغانستان د جهاد حقيقتونه د واقعيت له مخى بيان كؤي دي، دا حقيقت يو حْل بيا شگكاره كوم چى كه دافغانستان د جهاد د پلان جوؤونى ذمه واري د اختر په غاؤه نه واى نو شگائي چى د افغانستان تاريخ بل أول واى. زه دا خبره د خپليگ د هغى تجربيگ او كره كتنيگ له مخيگ كوم، چى په خگلورو كالو كشگيگ مى په  اّئى – ايس – اّئى كشگيگ د افغان بيورو د مشر په توكگه تر لاسه كؤى ده.

كله چى زه جنرال اختر ته د روس د پوحْى ماتيگ بنستگكگر وايم ، نو زما په وؤاندى أير حقيقتونه وى:

د تگولو نه وؤاندى خبره دا ده، چى كله روسي پوحْونه افغانستان ته راننوتل او د پاكستان سلامتيا له سخت خطر سره مخامخ شوه، نو د پريكؤيگ په ديگ حساسو شيبو كشگيگ ضياالحق د راتلونكيگ عملى لايحى ذمه واري اختر ته وسپارله. دانو د اختر كاروْ چى د مصلحت او كمزورة په خگركگندونيگ سره يى ضياگء الحق ته د غليگ پاتيگ كيدو مشوره وركوله او كه ديوه ميؤني او جراْت مند انسان په خگير، د موْمن د حوصليگ نه په كار اخستو هغه ته د روسى پوحْونو سره دأغرى وهلو وؤانديز كاوه.

دا خبره خو په خپل حْاى ده چى ضياءالحق د أيرو نورو مصلحتونو هم خيال ساته، سياست پوهان او د صحافت سره تؤلى خلك هم د پاكستان له اؤخه د مداخليگ پلوي نه ووْ. كه د جنرال اختر مشوره هم داواى نو كيداي شوه، چى د ضياءالحق فيصله د مجاهدينو په حق كشگيگ نه واى، حْكه خو وايم چى جنرال اختر د افغانى ورونگو د ملكگرتيا او د روسي پوحْونو سره د أغرى وهلو رائيگ وركؤه او زمونإ په تاريخ كى ييگ يو نوى باب پرانيست. بله مهمه خبره داده چيگ كله جنرال اختر ته د جهادى پلان جوؤونى  ذمه واري ور تر غاؤى شوه، نو هغه خپل حْان دغيگ هدف ته وقف كؤ. زه دا شاهديگ وركوم چى په هغو ورحْو كشگى د اختر هره شيبه د جهاد له پاره وقف وه، دوسلو لاس ته راوؤل ، د مجاهدينو روزنه، هغه وسليگ قوماندانانو ته رسول، د هغوى د عمل خگارنه ، په جهاد كشگى د مرسته كوونكو هيواد ونو سره اؤيكي ساتل او د هر بدليدونكى حالت په وؤاندى دريحْ غوره كول وؤه خبره نه وه، دديگ لپاره د غتگ زؤه خاوند انسان ته ضرورت و او جنرال اختر دغه زؤه ورتيا شگكاره كؤه، د هغه مصروفيتونه أير زيات وو خوله دى سره د جهاد د عملى پلان جوؤونى نه يوه شيبه هم غافل نه پاتيگ كيده. هغه ديو مستعد ، چابك لاسى  او ذهين جنرال په خگير خپل يويو پلان بريمن ليدل غوشگتل او زياتره به د مايوسى سره مخ كيده.

دريمه خبره داده چيگ د افغان جهاد د بري له پاره د مجاهدينو اتحاد بيگ حده ضروري وْ. جنرال اختر له دغيگ نكتيگ نه شگه خبر وْ ، هغه د قبائيلى پركگنو سره تؤون لرونكي او د خپل فكر خوشگوونكى مجاهدين چى خگرنكگه په يوه لؤة و پيئل دا د هغه كاروْ، جنرال اختر به د اتحاد او يووالي د پاره هم ديره خواري كوله، په مياشت كى به يى يو حْل د يونه يو رهبر سره به ئيگ حْانكگؤي ليده كاته ضرورى كگنگل، د اتحاد ساتلو له پاره په اصل كيگ د اختر خواري د كاميابى ضامن شوى، دغى اتحاد تر أيره حده د افغانانو په مزاج كشگيگ تبديلى راوسته او نن چى په افغانستان كسى دروغو جوؤو ، ترونونو او د كگأى شگيكگرى نشگيگ ليدل كيإى، دا ددغيگ بدل شوي فكر نتيجه ده.

د جنرال اختر د كار نامو د يادونيگ په لؤ كشگيگ خگلورمه خبره داده ، چى د هغه لمن د هرأول الايش نه پاكه وه، كه اختر ته د ديانت او ايماندارى يوه بيلكگه ووايم نو غلطه به نه وى. دا ممكنه نه وه چيگ جنرال ديگ خگوك د سميگ لاريگ نه كإى ته كؤي. زه دا خبره ددي دپاره كوم چى لإ ترلإ خگلوركاله مى د جنرال اختر تر خگنكگه تير كؤل او هر خگه ميگ د سر په ستركگو ليدلي دي، د جنرال ديگ ديانتدارة هم د افغانستان د جهاد په بري كشگيگ ستر رول لوبولاى دى، ما داسى أيرى پيشگيگ ليدلي دى، چى كه د جنرال پر حْاى بل خگوك واى نو شگائي چى خوئيدلاي واى.

جنرال اختر چى د جهاد له پاره خگه كؤي، هغه ييگ د خپل شهرت او حْان شگودنى وسيله نه ده كگرحْولى ، هغه په ديگ تگوله موده كشگيگ د كيمرى د ستركگى نه حْان لريگ وساته او ژورنالستانو سره به نه مخ كيده، هغه بس هر خگه هير كؤي وو او خپله تگوله پاملرنه ييگ د جهاد لوري ته اؤوليگ وه، دا يوه ستره قربانى ده ، چى خگوك دومره سترجنكگ رهبري كوى او نؤة ديگ د هغه نوم و نه پيژنى او خگيره ديگ ونه كگوري. داسيگ قرباني هغه خگوك وركولاى شى، چى كار د ايمان برخه كگنگي او سرته يى رسوي، بى له شكه د جنرال اختر دا پاكوالى د هغه د شخصيت شگائسته اؤخ وْ، د خوشگى حْاى دا دى چى تاريخ دغه (نوم وركى اتل) نوم وركى پرينشگود ، نن تگوله نؤة په ديگ پوه ده چى جنرال اختر د روسى پوحْ د ماتيگ معماروْ، او خپله مجاهدين هم هغه ته (د افغانستان د جهاد فاتح) لقب وركوي.

زما په دى كتاب كشگى د هغو تگولو حْواكونو يادونه شته ، چى د خپلو خپلو مقصدونو لپاره ييگ د افغانانو مرسته وكؤه، له دى كتاب نه دا اندازه هم لكگولاى شئ، چى د تگولو قوتونو په پام كى خپل خپل دريحْ اوكگتى وى... خو د جنرال اختر په وؤاندى صرف يوه خبره وه، چى هغه د اسلام د عسكر په توكگه د افغانستان حْمكه د روسى ملحدانو نه پاكه غوشگتله، خگوك روسان د (ويتنام) په خگير سر نوشت مبتلا او دخپل غچ اخستنى اور سؤوى او خگوك په بله كومه هيله اخته دى، د اختر له دى سره هيخگ كار نه وْْ ، هغه په مصلحت او حكمت تگول ملكگرى كؤي وو، له تگولو نه ييگ كار اخيست، د هغه هدف خپل وْ..... منزل يى خپل وْ.

د جنرال اختر د شخصيت د تگولو نه مهم اؤخ دا دى. چى له دويمى نؤيوالى جكگؤى نه وروسته د ؤومبى حْل لپاره يو جنرال د چريكي جنكگ كارروائى په داسى منظم أول ترتيب كؤه، چى بالاخره يو ستر حْواك د خپل كورلاره ونيوله، بيا د دويمى نؤيواليگ جكگؤى نه وروسته ؤومبي حْل د روسيى سرحدونو د ننه چريكى عمليات وشول. او د تگولو نه وؤاندى دا چيگ د پاكستان په پوحْى تاريخ كشگى په رومبى حْل (فتحه) او (برى) د يو جنرال په برخه شول، كگنگيگ تر اوسه د پاكستاني پوحْ تاريخ د كوم ستر بري وياؤن نه دى كگرحْيدلى. جنرال اختر د پاكستانى پوحْ په تاريخ كشگيگ د يوداسى باب اضافه كؤيگ ده، چى نه يواحْيگ د هيواد بلكيگ په نؤيواله سطحه هم د مثال په أول وؤانديگ كيداى شى.

جنرال ضياءالحق ته په افغانستان كشگيگ د روسى پوحْونو په مقابل كشگيگ د پوحْى لاريگ ورشگودل ، له سئ – ائي – اى نه د خپلو شرائطو لانديگ وسله تر لاسه كول، هغوى د مجاهدينو او د جنكگ له ميدان نه لريگ ساتل، دورو ورو زخمونو په اؤولو سره روسي پوحْونه سركگدانه او د ماتيگ سره د مخ كولو تدبير اختيارول، او تگوله كاروائئ پتگه ساتل، داسى اقدامات دي، چى د جنرال اختر د ژوند روشگانه بابونه جوؤولاى شي.

له ديگ يادوونو نه زما مقصد دا دى چى د جنرال اختر دا مقام هيخگكله هيرنه كؤاى شى، چيگ د تاريخى حوالونه د هغه جائز مقام دى. او ددى كتاب د لوستلو په وخت هغه ته په ذهن كى حْاى وركؤى، چى د هر كوچني او ستر خوحْشگت تر شا موجود وْ.